چالش‌ها درباره اینترنت پرسرعت و گفته‌های روز اخیر برخی مقامات درباره نگرانی و پیگیری برخی اعضای حقیقی شورای عالی فضای مجازی مبنی بر عدم ارائه نسل سوم اینترنت در سطح وسیع و کاملاً عمومی، این پرسش را پیش آورد که این شورا از چه ترکیبی برخوردار است و از چه سازوکاری برخودار است؟

به گزارش تابناک، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی ایران ۱۷ اسفندماه ۱۳۹۰ ضمن دستور برای تشکیل شورای عالی فضای مجازی به ریاست رئیس‌جمهور، اعضای حقوقی و حقیقی این شورا را تعیین کردند و در ذیل همین شورا نیز بنابراین تاکید رهبر انقلاب مرکز ملی فضای مجازی ایجاد شد؛ نهادهایی که با توجه به ترکیب‌شان و فرمان رهبری، تعیین کننده اصلی خطی مشی و سیاست‌های اصلی فضای مجازی محسوب می‌شدند.

ایشان در متن فرمان تشکیل این مرکز تاکید کردند: «گسترش فزاینده‌ فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطاتی بویژه شبکه‌ی جهانی اینترنت و آثار چشمگیر آن در ابعاد زندگی فردی و اجتماعی، و لزوم سرمایه‌گذاری وسیع و هدفمند در جهت بهره‌گیری حداکثری از فرصت‌های ناشی از آن در جهت پیشرفت همه جانبه کشور و ارائه خدمات گسترده و مفید به اقشار گوناگون مردم و همچنین ضرورت برنامه‌ریزی و هماهنگی مستمر به منظور صیانت از آسیب‌های ناشی از آن اقتضا می کند که نقطه‌ی کانونی متمرکزی برای سیاستگذاری، تصمیم‌گیری و هماهنگی در فضای مجازی کشور بوجود آید.» و به این مناسبت دستور تشکیل شورای عالی فضای مجازی کشور با اختیارات کافی به ریاستِ رئیس جمهور صادر کردند و متذکر شدند: «لازم است به کلیه‌ی مصوبات آن ترتیب آثار قانونی داده شود.»

مطابق با حکم رهبر انقلاب، مرکز ملّی فضای مجازی کشور نیز با هدف اشراف کامل و به روز نسبت به فضای مجازی در سطح داخلی و جهانی و تصمیم‌گیری نسبت به نحوه مواجهه فعال و خردمندانه کشور با این موضوع از حیث سخت‌افزاری، نرم‌افزاری و محتوایی در چارچوب مصوّبات شورای عالی و نظارت بر اجرای دقیق تصمیمات در همه سطوح تشکیل شده است.

این شورا و این مرکز در طول دولت دهم فعالیت‌هایی داشتند که در نهایت با تغییر دولت و حضور محمود واعظی در وزارت ارتباطات، طی حکمی از سوی رئیس جمهور و رئیس شورای عالی فضای مجازی، وزیر ارتباطات جایگزین مهدی اخوان بهابادی شد که پیش از این به عنوان یکی از مسئولان وزارت ارتباطات دولت دهم و همچنین یک عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی، دبیری این شورا و ریاست این شورا را برعهده گرفت و پس از مدتی نیز در ۱۲ آذر سال ۱۳۹۲، رسماً دومین دبیر شورای عالی فضای مجازی و رئیس مرکز عالی فضای مجازی کشور شد.

در دولت یازدهم نیز علی رغم برخی حواشی، نشست‌های این شورا به ریاست دکتر روحانی در فضای نسبتاً آرامی برگزار و سیاست گذاری‌ها در این بخش پیگیری می‌شد اما در ماه‌های اخیر شاهد برگزاری نشستی نبودیم و در همین شرایط برخی تصمیمات از جمله راه اندازی نسل سوم اینترنت موبایل برای همه کاربران عملاً منجر به ایجاد چالشی جدی میان اعضای حقیقی این شورا و برخی اعضای حقوقی که مجریان فضای مجازی هستند، شد و حتی برخی از این اعضای حقیقی در دیدار با مراجع خواستار توقف طرح دولت در این حوزه شده‌اند.

کشمکش‌های روزهای اخیر باعث شد تا این پرسش پیش آید که ترکیب کنونی اعضای شورای فضای مجازی و به طور اعضای حقیقی این شورا از چه اشخاصی تشکیل شده‌ و چه کسانی درباره فضای مجازی کشورمان تصمیم گیری می‌کنند؟ «تابناک» به معرفی اعضای حقوقی و حقیقی پرداخته و درباره اعضای حقیقی، نگاه نیز به سوابق شان داشته است.

اعضای حقوقی

    رییس‌جمهوری (رییس شورای عالی فضای مجازی): دکتر حسن روحانی
رییس مجلس شورای اسلامی: دکتر علی لاریجانی
رییس قوه قضاییه: آیت الله صادق آملی لاریجانی
رییس سازمان صداوسیما: عزت‌الله ضرغامی
دبیر شورا و رئیس مرکز ملی فضای مجازی: محمدحسن انتظاری
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات: محمود واعظی
وزیر علوم و تحقیقات و فناوری: رضا فرجی دانا
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی: علی جنتی
وزیر اطلاعات: حجت الاسلام سید محمود علوی
رییس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی: احمد سالک
رئیس سازمان تبلیغات اسلامی: سید مهدی خاموشی
فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی: سردار سرلشکر محمدعلی جعفری
فرمانده ناجا: سردار سرتیپ اسماعیل احمدی‌مقدم
دادستان کل کشور: حجت الاسلام غلامحسین محسنی اژه ای

اعضای حقیقی

    حمید شهریاری
حجت‌الاسلام حمید شهریاری از سال ۱۳۷۵ مدیریت مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی قم را بر عهده دارد. شهریاری در ابتدای دولت دهم عضو شورای عالی اطلاع رسانی شد، تجربه مدیریت در مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی را در کارنامه خود داشت.

    شهریاری که تحصیلات حوزوی دارد و دکترای فلسفه تطبیقی را از دانشگاه قم دریافت کرده، علی رغم برخورداری از برخی حمایت‌های سطح بالا، نگاه متفاوتی با برخی دولتمردان و برخی اعضای شورای عالی اطلاع رسانی داشت و شاید به همین دلیل فضای کاری‌اش را تغییر داد.

    با این حال پس از تشکیل شورای عالی فضای مجازی که بخش مهمی از وظایف شورای عالی انفورماتیک، شورای عالی اطلاع رسانی و شورای عالی فناوری اطلاعات برایش تعریف شد، او نیز به عنوان یکی از اعضای حقیقی این شورا منصوب شد.

    سید جواد مظلومی
حجت‌الاسلام سیدجواد مظلومی همزمان با شهریاری تجربه حضور در مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی را داشته است. این مرکز در واقع همان جایی است که تاکنون توانسته بسترساز ظهور مدیرانی باشند که علاوه بر حضور در سطوح اجرایی، جزو حلقه تصمیم‌ساز و تصمیم‌گیر، آن هم در عالی‌ترین سطح ممکن تلقی شود.

    سیدجواد مظلومی که در دوره‌ای به عنوان مشاور شهریاری فعالیت کرده، به همراه شهریاری به شورای عالی اطلاع رسانی آمد و به عنوان نماینده حوزه علمیه قم در شورای عالی اطلاع رسانی و دبیر کارگروه «دین و معنویت» حضور یافت.

    میان شهریاری و مظلومی نه تنها در سوابق اجرایی بلکه در رشته تحصیلی نیز شباهت‌ها و همانندی‌های زیادی وجود دارد چنانکه سید جواد مظلومی که تحصیلات حوزوی دارد دکتری خود را در رشته فلسفه تطبیقی از دانشگاه قم دریافت کرده است. او در سال ۸۹ به عنوان معاون امور فرهنگی بعثه مقام معظم رهبری منصوب شد و در سال ۹۰ نیز به عنوان یکی از اعضای حقیقی شورای عالی فضای مجازی منصوب شد.

    مسعود ابوطالبی
مسعود ابوطالبی با برخورداری از سابقه معاونت تحقیقات و برنامه‌ریزی و معاونت آموزشی و پژوهشی صداوسیما از دیگر اعضای حقیقی شورای عالی فضای مجازی محسوب می‌شود. او همچنین ریاست گروه مشاوران سازمان صداو سیما را دارد.

    سابقه آشنایی‌ ابوطالبی با حمید شهریاری دبیر شورای عالی اطلاع رسانی به زمانی برمی‌گردد که به عنوان عضو کمیسیون راهبردی و کمیسیون تخصصی اطلاع‌رسانی و تولید اطلاعات به این شورا رفت و آمد داشته و در واقع می‌توان گفت همه اعضای حقیقی به نوعی ارتباطات نزدیکی با دیگر اعضای حقیقی دارند.

    کامیار ثقفی
لیسانس خود را از دانشگاه علم و صنعت در رشته برق و مخابرات دریافت کرده است و تحصیلاتش را در رشته دکترای تخصصی مهندسی برق ـ الکترونیک از دانشگاه تربیت مدرس به پایان رسانده است.

    این عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی با پاگرفتن طرح تکفا (توسعه کاربری فناوری اطلاعات) به عنوان معاون آمار و انفورماتیک سازمان ثبت احوال کشور مدیر پروژه ارائه خدمات الکترونیکی هویت ملی فعالیت کرد. او همچنین به عنوان رئیس دانشگاه شاهد نتوانست رضایت عموم را جلب کند.

    رسول جلیلی
دکتر رسول جلیلی متولد ۱۳۴۰ استاد دانشگاه شریف در مقطع دکترا از جمله افرادی است که در مدت عضویتش در شورای عالی فناوری اطلاعات از جمله منتقدان آن بود. مدیر شرکت امن افزار گستر شریف که در حال حاضر عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی نیز به شمار می‌رود، مدیریت مرکز امنیت شبکه دانشگاه صنعتی شریف، همکاری با مرکز صنایع نوین و توسعه فناوری SMS ایرانی، در کارنامه خود دارد.

    جلیلی که یکی دیگر از اعضای حقیقی شورای عالی فضای مجازی است، تاکنون بیشترین فعالیتش در بخش امنیت در فضای فناوری اطلاعات بوده و دغدغه جدی درباره ناامن بودن مجموعه ارتباطی کشور دارد که بارها در گفت‌و‌گوهای مختلف بیان کرده و تاکنون نگاه واقع گرایانه‌ای نسبت به تهدیدات فضای ارتباطی کشور داشته است.

    علی‌رضا شاه‌میرزایی
اگر میانگین سنی اعضای حقیقی شورای عالی فضای مجازی را پنجاه سالگی برآورد کنیم قطعا علیرضا شاه میرزایی دومین عضو جوان است که البته ضمن تجربه مدیریتی متفاوت در بخش‌های غیر دولتی و شبه خصوصی توانسته جایی در میان اعضای حقیقی شورا داشته باشد.

    شاه میرزایی متولد سال ۱۳۵۴ است او که هنوز از دهه سوم زندگی‌اش عبور نکرده، دانش آموخته دانشگاه شریف در رشته کارشناسی نرم‌افزار و کارشناسی ارشد فلسفه علم در همین دانشگاه است و دارای دکتری مدیریت تکنولوژی دانشگاه علامه طباطبایی است.

    شاه میرزایی از سابقه ریاست پژوهشکده فناوری اطلاعات، موسسه تحقیقات ارتباطات و فناوری اطلاعات برخوردار است؛ جایی که ریاستش برعهده مهدی اخوان بهابادی قائم‌مقام وزیر ارتباطات وفناوری اطلاعات و یکی دیگر از اعضای حقیقی این شورا بود.

    مدیرعاملی شرکت شمص تامین و ریاست شبکه تحلیلگران تکنولوژی از جمله سوابق مدیریتی اوست شرکت شمص تامین از جمله شرکت‌هایی است که در زمینه فناوری اطلاعات در زیرمجموعه هلدینگ شستا متعلق به سازمان تامین اجتماعی قرار دارد.

    محمد سرافراز
سرافراز چهره شناخته شده است. او اگرچه فعالیت رسانه‌ای خودش را با رسانه های مکتوب آغاز کرد اما پس از تجربه روزنامه نگاری در روزنامه رسالت به سازمان صداوسیما مهاجرت کرد و از دوران ریاست علی لاریجانی وارد سازمان شد و در بخش برون مرزی فعالیت خودش را آغاز کرد.

    او سپس معاون برون مرزی صداوسیما و رئیس شبکه پرس تی وی شد و سپس ریاست شبکه هیسپان را نیز بر عهده گرفت. مدیر ۵۳ ساله صدا وسیما به عنوان یکی از اعضای حقیقی شورای عالی فضای مجازی در حالی فعالیت می‌کند که احتمالاً در آینده موقعیت‌های بهتری را تجربه میکند و ظاهراً در سطوح بالا، اعتماد ویژه‌ای نسبت به او وجود دارد.

    مهدی اخوان بهابادی
جوان‌ترین عضو شورای عالی فضای مجازی و دبیر سابق این شورا، متولد ۱۳۵۷ است. او در سال ۷۵ رتبه اول کنکور سراسری و در سال ۷۸ رتبه اول کنکور کارشناسی ارشد را کسب کرده و تحصیلات خود تا مقطع دکترا را در رشته مهندسی برق-مخابرات دانشگاه تهران گذرانده و جزو دانشجویان نخبه محسوب می‌شود. وی در سال ۱۳۷۹ موفق به کسب عنوان رتبه اول المپیاد دانشجویی مهندسی برق کشور و دانشجوی نمونه سال کشور شد.

    بهابادی در آذرماه ۱۳۸۸ به معاونت آموزش، پژوهش و امور بین‌الملل وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات منصوب شد. در دی ماه همان سال به سرپرستی مرکز تحقیقات مخابرات ایران که بزرگ‌ترین مرکز تحقیقاتی ایران است و سپس در اردیبهشت‌ماه ۸۹ به قائم مقامی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در فناوری و امور بین‌الملل منصوب شد. او در سال ۱۳۹۰ در حکمی که از سوی رهبر ایران به عنوان یکی از اعضای شورای عالی فضای مجازی منصوب شد. در ۶ خرداد ۱۳۹۱ او به حکم محمود احمدی نژاد رییس جمهور ایران به عنوان «دبیر شورایعالی و رییس مرکز فضای مجازی کشور» منصوب شد.